Xuân Hải Ml

Xuân Hải Ml

TS Giáp Văn Dương: Tự học là yếu tố quyết định…

[141555]mr_Duong
Từ bỏ môi trường nghiên cứu khoa học nơi xứ người, TS GIÁP VĂN DƯƠNG cùng vợ con trở về để giúp cho giới trẻ “tự thân khai sáng”, để tìm đến tự do…
Chán học đang diễn ra ở mọi cấp học phải chăng bắt nguồn từ sự lạc hướng về các giá trị sống?
Không hẳn. Còn nhỏ, nên ý niệm về sự lạc hướng của các giá trị sống của học sinh rất mập mờ. Cái làm các em chán học là nội dung quá nặng, xa vời, còn cách dạy thì nhàm chán, nặng về học thuộc, áp đặt một chiều. Trẻ con đến trường, trước hết là phải vui. Rời khỏi trường thì phải nhớ thầy nhớ bạn. Nếu đến trường mà không vui, rời trường mà không quyến luyến thì thua.
Sự giả dối trong học đường cũng có ảnh hưởng xấu đến việc học, đặc biệt ở bậc đại học. Rồi cơ chế tuyển dụng sau tốt nghiệp không minh bạch, người có năng lực chưa chắc đã có việc làm, còn kẻ mua điểm do có tiền hoặc có quan hệ, thì lại thăng tiến dễ dàng, nên làm nản chí người học.
Chưa kể, toàn bộ hệ thống giáo dục phổ thông được thiết kế theo hướng học để thi. Đích đến là đỗ đại học. Đỗ rồi là xong, không cần học nữa. Đó cũng là một phần của lý do vì sao sinh viên chán học.
Anh suy nghĩ gì về những thế hệ người thầy anh đã gặp? Thầy nào thì trò ấy theo anh có đúng không?
Thầy có ảnh hưởng quan trọng đến trò. Điều đó không thể phủ nhận. Nhưng tôi không nghĩ là thầy nào trò nấy. Việt Nam cận đại trải qua nhiều đứt gãy, không có sự liên tục của lịch sử, do đó cũng không có sự liên tục thầy trò. Vì thế thầy và trò có thể khác nhau một trời một vực, đi theo hai lý tưởng khác nhau, thậm chí đối đầu nhau.
Ngoài ra, chặng đường mà Việt Nam đã đi trong hơn một thế kỷ qua là sự dồn nén cả thiên niên kỷ của nhân loại. Vì thế, không có thầy nào có thể tải hết được sức nặng lịch sử đó để truyền lại cho trò. Cả thầy và trò đều hứng các làn sóng văn minh, tri thức, chính trị, xã hội, nhân văn, thương mại, công nghệ… ào ạt tràn vào từ bên ngoài, nên mạnh ai nấy thích nghi. Ai có bản lĩnh thì trụ được và làm chủ được các làn sóng này, ai yếu sẽ bị đánh bạt, nên ở đây rất thường xuyên xuất hiện trò giỏi hơn thầy, vì trò trẻ hơn, năng động hơn, có điều kiện hơn và dễ tiếp thu cái mới hơn.
Những “kỹ năng mềm” nào anh muốn truyền cho giới trẻ qua những bài giảng trực tuyến của mình? Đề cao sự học, giáo trình với anh cũng là một trang sách mở, gắn liền với nhịp thở hàng ngày?
Tôi muốn các em biết cách tự học, cách suy nghĩ độc lập, cách xây dựng đường đi nước bước cho mình. Còn giáo trình thì một phần nhỏ là những kiến thức và trải nghiệm tôi đã thu thập được trong những năm qua, phần lớn hơn là những cuốn sách, những khoá học đang được sử dụng trong các đại học lớn trên thế giới.
Anh vừa tham gia toạ đàm về đổi mới giáo dục cấp tiểu học, điều mà anh lo lắng nhất về môi trường giáo dục tiểu học hiện nay, những mầm non trong trắng ấy rồi sẽ ra sao để hình thành nhân cách con người?
Điều lo nhất là các con không được thử và sai, không được phản biện, không được tự do diễn giải, không học được cách suy nghĩ độc lập… và trên hết là không được làm trẻ con. Trẻ con phải có quyền được làm trẻ con trước hết. Nhưng nhà trường dường như đã quên mất điều này. Trong bối cảnh ấy, chỉ còn một cách là bù đắp lại bằng giáo dục trong gia đình. Cha mẹ phải giành lại quyền dạy con, đặc biệt là dạy các giá trị và thái độ sống cho con em mình.
Con đường của GiapSchool rồi sẽ ra sao trong bối cảnh này? Những đốm lửa nhỏ từ nỗ lực của các tổ chức dân sự có là lực đẩy mạnh mẽ cho cải cách giáo dục?
GiapSchool sẽ vẫn cứ đi tới bằng cách này hay cách khác. Có thể đi nhanh, có thể đi chậm, nhưng đường đi đã rõ và định hướng không thay đổi. Suy cho cùng, GiapSchool cũng chỉ là một đốm lửa nhỏ nhưng tôi luôn tin những đốm lửa nhỏ như vậy, từ khu vực tư nhân hoặc dân sự, sẽ tạo ra sự thay đổi, trong mọi lĩnh vực chứ không chỉ trong giáo dục.
 
Vì sao anh chọn “Tự thân khai sáng” là phương pháp học cho ngôi trường của mình? Anh có nghĩ triết lý này sẽ gặp phải một lực cản rất lớn trong tư duy học trò?
Tôi khởi đầu việc làm giáo dục bằng cách xây dựng cổng giáo dục trực tuyến mở đại trà. Với hình thức giáo dục này, tự học là yếu tố quyết định để thành công. Vì thế, tôi chọn “Tự thân khai sáng” làm slogan cho ngôi trường nhỏ của mình. Phương châm này sẽ gặp lực cản lớn, khi sự thụ động đã ăn sâu và trở thành nếp sống của mỗi người nhưng điều đó không có nghĩa là không thể hoá giải nó. Cách tốt nhất là dùng giáo dục của gia đình để điền vào những khiếm khuyết của nhà trường. Có thể bắt đầu bằng cách, trong bữa tối, hỏi con những câu hỏi mang tính phân loại và kích thích tư duy độc lập của các con, như: “hôm nay ở trường con thấy có gì vui, có gì cần thảo luận thêm”, rồi trao đổi về một tình huống cụ thể nào đó ở trường để cho con có cơ hội nói lên ý kiến của mình. Sau vài tháng, các con sẽ hình thành được tư duy độc lập, biết phân biệt đúng sai tốt xấu với những vấn đề thông thường để từ đó hình thành nên các giá trị sống của riêng mình. Sau một hai năm thì sẽ hình thành văn hoá dân chủ trong gia đình, rất tốt cho sự trưởng thành của các con, mà cũng hợp với sự văn minh của xã hội.
Nếu không may mắn như thế, thì các bạn trẻ chỉ còn một cách duy nhất là mỗi ngày tự đặt ra một câu hỏi có nghĩa và tìm cách trả lời nó rốt ráo nhất có thể. Việc tự đặt câu hỏi và tự trả lời sẽ giúp người trẻ có tư duy độc lập để qua đó mà tự trưởng thành. Đó là kinh nghiệm của tôi, cũng chính là cách mà tôi khuyến khích các bạn trẻ thực hiện.
Con người tự do của anh được hình thành do đâu?
Đó là câu chuyện dài, là cả một quá trình nhận thức và trải nghiệm. Tôi hiểu ra bản chất tự do của con người khi đang ở nước ngoài. Lúc đó tôi đã ba mươi tư tuổi. Không rõ là sớm hay trễ nữa. Trong sâu thẳm của con người, có một tự do nội tại bất khả tước đoạt. Tiếc rằng cuộc sống quá bề bộn, và định kiến của văn hoá, giáo dục, thói quen… đã che mờ mất nên không mấy ai nhận ra.
Một số người Việt hiểu tự do như trạng thái lêu lổng, vô chính phủ, chứ không phải là lựa chọn cá nhân và không gian tinh thần bất khả tước đoạt bên trong mỗi người. Giáo dục cũng không có chút ý niệm nào về con người tự do, và do đó không có bất cứ chương trình nào bồi đắp con người tự do.
Kim Yến (thực hiện) – Hoàng Tường (minh họa)
Copyright © 2017 Xuân Hải Ml